Chúng ta đừng bao giờ ân hận
vì đã sống tốt lành ở tuổi thanh xuân,
đã mở lòng ra với Chúa, và đã sống khác với thói đời. Những
điều đó không làm tuổi xuân ta mất gì,
thay vào đó chúng kiện cường
và làm tươi trẻ tuổi xuân chúng ta:
Tuổi xuân ngươi mạnh mẽ tựa chim bằng” (Tv 103,5).[1]
Gioan Nguyễn Văn
Trình, MF
Lương tâm luân lý là một vấn đề hệ trọng. Bruguès nhận định rằng lương tâm chiếm một vị trí trọng yếu không
chỉ trong lĩnh vực luân lý Kitô giáo mà còn trong tư duy thời hiện đại. Lương
tâm chiếm vị trí trung tâm trong các cuộc tranh luận tâm lý, chính trị, triết
học và thần học ngày nay.[2] Mặt khác, mỗi dân tộc, tôn giáo, hay từng cá nhân đều có quan
niệm về lương tâm; nhưng đối với người có đức tin Kitô giáo, họ được gieo trồng
vào lòng người một “mẫu lương tâm”
khi lãnh nhận bí tích Rửa tội đó là lương tâm được mạc khải bởi Thiên Chúa.
Nhưng để sống đúng với lương tâm của mình xem ra là “một gánh nặng” đối
với nhiều người. Con người càng ngày càng sống dửng dưng với các vấn đề xã hội.
Điều này, đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống của các người trẻ Công giáo,
họ cũng đã và đang bị cuốn theo vòng xoáy của xã hội. Nhiều người trẻ nghĩ
rằng: Những Lề luật của Giáo Hội đôi khi làm cho các người trẻ cảm thấy nặng
nề; họ muốn né tránh lề luật để có cuộc sống thoải mái, không bị gò bó; họ không biết rằng, Lề luật giúp bảo vệ chính họ khỏi bị “tai nạn” khi bước đi trên hành trình trên dương thế này.
Các riêng với các bạn trẻ Công giáo Việt
Nam, họ bước vào đời như thế
nào và thể hiện cuộc sống ra sao? Khi nhìn thấy những bất cập trong đời sống
lương tâm luân lý của người trẻ, người viết mạo muội đưa vài hướng nhìn về lương tâm luân lý của
giới trẻ Công giáo Việt Nam hôm nay hầu giúp các bạn trẻ có thể định hướng đời mình và bước đi vững
trãi trong hành trình làm Kitô hữu, giữa cuộc đời đầy phong ba bão táp này.
1. Người lớn nhìn về lương tâm luân lý giới trẻ
Cái nhìn bi quan theo thời đại
Ngày hôm nay, không ít
người lớn có cái nhìn không mấy thiện cảm đối với giới trẻ, nhiều khi người ta
có lối nhìn theo kiểu: “nhìn mặt mà bắt hình dong”, tức là đánh giá giới trẻ
theo vẻ bề ngoài. Nếu người lớn có cách nhìn như vậy thì sẽ trở nên khập
khiểng. Vì không thể nhìn vẻ bề ngoài mà đánh giá một con người là tốt hay xấu.
Đặc biệt, trong thời đại 4.0, cách đánh giá một con người trong thế hệ trẻ cần
phải xác thực hơn.
Tuy nhiên, để xác định
được mặt tích cực hay tiêu cực về cái nhìn của người lớn đối với đời sống lương
tâm luân lý của người trẻ hôm nay không hề đơn giản chút nào, bởi khi nhìn một
cách chung chung thì không thể phán đoán rõ ràng được. Cụm từ: “Giới trẻ ngày nay đó là lời những người
lớn thường nói để đối chiếu với người trẻ ngày xưa, nghĩa là họ cũng nghĩ xấu
về giới trẻ. Có người thì cho rằng: Ôi người trẻ ngày nay không còn biết thế
nào vâng lời, là lao động, chẳng còn biết tôn giáo, lương tâm luân lý là gì
nữa”.[3] Đánh giá
này có phần hơi phiến diện, giống như họ đang “vơ đũa cả nắm” dành cho giới trẻ vậy. Thời đại nào cũng có giới trẻ
tốt và xấu; điều quan trọng là người lớn chọn cách nhìn tích cực để hướng cho
giới trẻ phát triển về đời sống tinh thần cũng như vật chất, đặc biệt về đời
sống đức tin ngày càng thăng tiến hơn.
Bên cạnh đó, có nhiều
người khác lại nhìn thấy điều tích cực và kỳ vọng nhiều hơn nơi giới trẻ. Họ
nhận thấy rằng, giới trẻ bây giờ chịu thương chịu khó để vượt qua khó khăn của
cuộc sống. Hơn nữa, giới trẻ còn giám đương đầu với những thách đố của xã hội,
để thể hiện bản thân là một người trẻ của thời đại văn minh.
Thật vậy, người trẻ hôm
nay có nhiều dạng, và chúng ta khi đối diện với họ thì mới thấy những điều
phong phú, kỳ diệu. Bên cạnh đó, chúng ta còn thấy có những khác biệt, đôi khi
còn mâu thuẫn nhau nữa: “Thái độ của họ
cũng rất khác biệt, đa dạng trước đức tin, trước Hội Thánh và nhất là trước
những vấn đề luân lý”.[4] Cho nên,
người lớn không thể “ôm đồm” mọi vấn đề để đánh giá cả thế hệ trẻ được. Vì giới
trẻ là biểu hiện cho một lứa tuổi phức tạp và nhiêu khê như người lớn vậy,
những vấn đề đối chọi nhau nhất là các nguyên tắc và cách ăn ở của họ về mặt
luân lý. Trong thông điệp “Sự phát triển
của các dân tộc” của Đức Giáo Hoàng Phaolô VI nhấn mạnh rằng:
Trong ý định của Thiên Chúa, mỗi người sinh ra là để được phát triển, vì
mỗi đời sống là một sứ mạng. Thực vậy, từ khi mới sinh ra, mỗi người đã được
những đức tính và năng khiếu như những mầm mống phải vun trồng cho lớn lên: nhờ
giáo dục của xã hội hay cố gắng riêng của mình, những đức tính và năng khiếu
lớn mạnh để mỗi người có thể đạt tới đích mà Đấng tạo hóa đã chỉ định cho mình.
Vì con người có trí tuệ và tự do, nên con người có trách nhiệm về sự phát
triển, cũng như về sự cứu rỗi của mình. Con người thường được những nhà giáo
dục và những kẻ sống quanh mình giúp đỡ, nhưng cũng đôi khi bị họ gây trở ngại.
Tuy ảnh hưởng đó thế nào đi nữa thì sự thành công hay thất bại của mỗi người
cũng là chính do mỗi người tạo nên. Mỗi người có thể nhờ thông minh và ý chí,
mà lớn lên trong đạo làm người, mà có thêm giá trị, mà sống ra người hơn.[5]
Mặc dù Thiên Chúa ban
cho mọi người có trí tuệ và tự do, nhưng đối với giới trẻ thì cần có sự hướng
dẫn và quan tâm đặc biệt; giới trẻ chưa thể tự mình đứng vững trên đường đời,
nhất là về mặt đức tin và thể hiện đời sống lương tâm luân lý.
Như vậy, vai trò của
người lớn đối với giới trẻ hôm nay rất quan trọng; người lớn không chỉ đứng
nhìn giới trẻ sống ra sao thì ra, muốn làm gì thì làm, mà người lớn phải đồng
hành sát cánh với giới trẻ. Giáo dục và nâng đỡ giới trẻ, đặc biệt khi giới trẻ
gặp khó khăn trong cuộc sống, nhất là khi họ có nhu cầu cần thiết thì người lớn
cần phải sẵn sàng đón nhận trong tình yêu thương đùm bọc, để giới trẻ có thể
nhìn thấy nơi người lớn là chỗ dựa vững chắc trong cuộc sống.
Lối nhìn theo vòng xoáy của nền kinh tế thị trường
Người
di dân trẻ kinh nghiệm sự tách biệt khỏi quê quán mình, và cũng thường kinh
nghiệm một tình trạng trốc rễ tôn giáo và văn hóa. Sự phân mảnh cũng được cảm
thấy bởi các cộng đoàn mà họ bỏ lại phía sau, vì mất đi những nhân tố năng động
và có sức sáng tạo nhất của mình.[6]
Chính những người trẻ
sẽ cảm thấy những điều bất cập trong cuộc sống khi rời xa mái ấm gia đình,
nhưng họ chấp nhận phải lựa chọn “ra đi” để tiến thân, để tìm cơ hội “đổi mới
cuộc đời” trong tương lai.
2. Giới trẻ nhìn về lương tâm - luân lý
Với
một thời đại phát triển chóng mặt về mọi lĩnh vực như hiện nay, người trẻ bị
cuốn theo vòng xoáy của thời đại là không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, không thể
đánh giá thời đại phát triển hôm nay là không tốt đối với người trẻ; Vì khi
thời đại phát triển nó sẽ xẩy ra hai vấn đề: tích cực và tiêu cực cùng ảnh
hưởng tới người trẻ. Vấn đề tích cực: thời đại càng phát triển thì càng giúp
cho người trẻ tiếp cận được với một nền khoa học hiện đại, từ đó họ có thể học
hỏi, tìm tòi, khám phá và làm việc một cách thuận lợi nhanh chóng, đem lại
nhiều phúc lợi cho bản thân, gia đình và xã hội. Vấn đề tiêu cực: khi thời đại
phát triển, nếu người trẻ không biết chọn lọc những điều tốt đẹp cho mình, mà
cứ cuốn theo trào lưu xã hội, không phân biệt được đâu là tốt đâu là xấu thì họ
sẽ đánh mất đi cái “bản ngã” của mình.
Xét
theo lối nhìn chung chung của người trẻ hôm nay, có một số bạn trẻ tự “cho
phép” mình sống theo trào lưu của xã hội. Nghĩa là xã hội phát triển thế nào
thì sống theo như vậy. Cho dù, sự phát triển của xã hội có những điều đi ngược
lại với lương tâm luân lý: Như phá thai, hay tình trạng sống thử… Từ những vấn
đề được cho là sống theo “chủ nghĩa tự do”, một số người trẻ hôm nay đã không
nhìn nhận lương tâm luân lý như là quy luật sống của mình nữa. Vì thế, có “một số bạn trẻ đã coi luân lý chỉ là những
lệnh cấm, những hàng rào thép gai, những chiếc áo bó không cho người ta cựa
quậy; luân lý chỉ là phương thế để trấn áp, trừng trị”.[7] Từ cách
nghĩ này, một số người trẻ muốn thoát ra cái vòng “lương tâm luân lý” để chọn cho mình một lối sống mà không còn ai có
thể chi phối cuộc sống của họ. Phải chăng, cách nghĩ này có lợi về nhiều mặt
trong cuộc sống của họ? Tất nhiên, khi chọn một cách sống nào thì cũng có mặt
tích cực và mặt hạn chế. Ở trong trường hợp này, người trẻ có thể hiểu sự tích
cực theo quan điểm khách quan của mình. Vì thế, khi nhìn vào người lớn, người
trẻ sẽ nhận biết được thái độ của người lớn sống thế nào. Chẳng hạn, trong lãnh
vực gia đình:
Một cô
gái hỏi mẹ: Mẹ hãy nói cho con biết nếu một ngày nào đó con lấy một người đã ly
hôn thì sao? Thánh lễ để làm gì? Khi con đứng trước một nhà thờ thiếu sự ấm
cúng, thiếu tình người, thiếu sự chia sẻ…, thiếu tình cộng đoàn, thì làm gì có
Chúa ở đó… Những cảnh hôn nhân hợp pháp cả
đạo lẫn đời mà lúc nào cũng lục đục sẽ đẩy giới trẻ tới chỗ tự do giao kết để
bảo vệ tình yêu của họ hơn là công khai giao kết mà lúc nào cũng lục đục.[8]
Từ
những thực tế đó, người trẻ sẽ nhìn thấy “các
nguyên tắc, các giới răn không mấy hấp dẫn với họ”. Vì thế, khi “được gọi vào trong niềm vui của Thiên Chúa
tình yêu, vào trong sự tự do của con cái Ngài, những người trẻ quăng đi một thứ
luân lý mà họ cho là ‘Hệ thống đàn áp’, ‘Một mạng giới răn’, đó phải chăng bao
giờ cũng là lỗi của họ?”[9]
Tuy
nhiên,
Vấn đề
chọn lựa luân lý của giới trẻ chính là thái độ, là phản ứng của họ trước sự
đáng tin hay không của các điểm chuẩn mà người lớn, nhất là các bậc cha mẹ đã
sống, vì thế khi mở miệng phán bảo, người lớn cần nghĩ kỹ lại về cuộc sống cụ
thể, cuộc sống bên ngoài và sâu thẳm của mình. Đời sống ấy có gây được lòng tin
hay không nơi giới trẻ?[10]
Thật
vậy, để cho người trẻ có một lối nhìn tích cực về vấn đề lương tâm luân lý đúng
nghĩa thì các nhà hữu trách, các nhà giáo dục và đặc biệt là các bậc cha mẹ
trong gia đình, cần thể hiện lời nói đi đôi với việc làm trong mọi lĩnh vực của
cuộc sống. Để từ đó, người trẻ nhận thấy các “đấng bậc” là những con đường sáng
cho họ noi theo.
Có
như vậy, chúng ta mới có thể giúp cho người trẻ hiểu đúng về lương tâm luân lý,
và thể hiện ra đời sống bên ngoài bằng hành động của mình. Vì nói theo một luân
lý gia: “Luân lý học bàn đến sự tìm kiếm
sự hạnh phúc chân thật của mọi người và vạch ra con đường để dẫn tới mục đích
ấy”.[11]
Một khi người trẻ có
suy nghĩ thiển cẩn, họ chỉ thấy cái nông cạn, cái trước mắt mà thôi. Nhưng những cái trước mắt này lại rất hấp
dẫn, phải chăng ngày nay người trẻ đang nằm “trong vòng vây của cơn cám dỗ”.[12] Thật vậy:
Nhiều
người cho rằng chưa bao giờ giới trẻ lại dễ bị cám dỗ như thời tục hóa và thế
giới Internet hôm nay. Nơi đó, không khác gì trong bối cảnh con rắn đến cám dỗ
bà Evà, mẹ chúng sinh. Đôi khi người trẻ kiệt quệ trong vòng vây tội lỗi ấy mà
chẳng thể thoát ra! Giáo Hội cũng đang cố gắng hết sức để giúp người trẻ thoát
ra khỏi vũng lầy ấy.[13]
Mặt khác, khi người trẻ
sống ngược với vấn đề luân lý thì họ sẽ không còn cảm thấy sự tội. Họ xem tội
như là một thứ gì đó không liên quan tới vấn đề sống của họ; và khi họ mắc tội
thì họ xem đó là chuyện bình thường. Có người còn nghĩ rằng, “hình như người trẻ ‘nghiền’ phạm tội, dẫu
biết điều ấy chẳng hay ho tốt lành gì!”[14] Thánh Phaolô đã trải nghiệm sức lôi cuốn của tội mạnh hơn người
ta tưởng: “Sự thiện tôi muốn thì tôi
không làm, nhưng sự ác tôi không muốn, thì tôi lại làm”.[15] Có phải, hành động của người trẻ hôm nay thiếu đi sự phán đoán
đúng mức; phải chẳng họ thiếu sự nhận thức với đời sống luân lý? Cho nên, người
trẻ dễ dàng sống ngược với luân lý và không xem đó là tội lỗi. Mặt khác, có
người còn nghĩ rằng: thời nay người ta đều sống như vậy có sao đâu. Đây là một
suy nghĩ mang tính chất “cào bằng”
theo chiều hướng tiêu cực về mặt đạo đức của một số người trẻ. Bởi vậy, trong
tông huấn Christus Vivit, Đức Giáo
Hoàng Phanxicô đã nhắn nhủ rằng:
Nhưng người
trẻ cũng được khuyến dụ ‘chấp nhận quyền bính của các bậc cao niên’ (1Pr 5,5).
Thánh Kinh không ngừng nhấn mạnh rằng các bậc niên trưởng phải được chân thành
kính trọng, vì họ có cả một kho tàng kinh nghiệm; họ tầng trải những thành công
và thất bại, những niềm vui và nỗi khổ trong đời, những ước mơ và những thất
vọng. Trong sâu thẳm tâm hồn an tĩnh của mình, họ có cả một kho tàng kinh
nghiệm có thể dạy chúng ta biết tránh lầm lỗi hay đừng bị dụ hoặc bởi những lời
hứa hẹn phỉnh gạt. Một hiền nhân cổ thời kêu gọi chúng ta tôn trọng một số giới
hạn và làm chủ các xung năng của mình: ‘Hãy thúc đẩy các người trẻ biết làm chủ
chính mình’ (Tt 2,6). Thật vô ích việc sùng bái tuổi trẻ hay điên rồ loại trừ
người khác chỉ vì họ lớn tuổi hơn hay vì họ thuộc một thế hệ khác. Đức Giêsu
bảo chúng ta rằng người không ngoan có thể rút ra từ kho tàng của họ cả những
thứ mới và cũ (x.Mt 13,52).[16]
Thật vậy, người trẻ có
sự năng động trong cuộc sống đó là điều tích cực và đáng vui mừng. Tuy nhiên,
họ thiếu kinh nghiệm từng trải của cuộc sống. Họ không thể tự mình hoàn thiện
cuộc sống. Vì vậy, người trẻ cần sự đồng hành của những người có kinh nghiệm về
đời sống tâm linh cũng như xã hội. Để họ nhận ra giá trị nơi những con người đã
đi trước họ. Bởi vì: “Một người trẻ khôn
ngoan thì mở ra hướng tới tương lai, nhưng cũng biết học hỏi từ kinh nghiệm của
những người khác nữa”.[17] Khi người trẻ tích góp được kinh nghiệm của những người khác, họ
sẽ cảm thấy tự tin khi làm việc cũng như chia sẻ cuộc sống với người xung
quanh.
3. Những nhà giáo dục nhìn về giới trẻ
Trong lãnh vực giáo
dục, những người mang trong mình trách nhiệm đào tạo và giáo dục con người thì
hầu hết họ đều phải quan tâm đến lĩnh vực phát triển con người. Tuy nhiên,
không phải ai cũng dành hết tâm huyết cho chuyên nghành của mình. Trong quá
trình đào tạo và giáo dục người trẻ, người ta gặp nhiều khó khăn trong việc
tiếp cận, truyền đạt tri thức, văn hóa, nhân bản… Những
người gặp khó khăn trong việc thông tri cho người trẻ sẽ dễ đưa ra nhận xét
theo tính chủ quan, tức là đánh giá người trẻ theo “lăng kính” của bản thân.
Như thế, họ sẽ nhìn thấy mặt bất cập nơi người trẻ. Họ cho rằng: giới trẻ ngày
nay “bướng bỉnh” khó đào tạo; ít chịu vâng lời… theo nhận xét này thì có thể
đúng với một số trường hợp nào đó. Những người trẻ được sinh ra mà thiếu sự yêu
thương và chăm sóc của gia đình; những người trẻ bị bỏ rơi, những người trẻ
không được xã hội quan tâm, hay những người trẻ sống bên lề xã hội…thì một cách
nào đó, họ phải chịu thiệt thòi về nhiều mặt. Điều này cũng ảnh hưởng đến tâm
lý của từng người trẻ đó, và để đưa những người trẻ này vào “khuôn mẫu” của
giáo dục nhà trường sẽ gặp nhiều khó khăn. Nhưng, chúng ta đang bàn đến vấn đề
của nhà giáo dục đối với người trẻ hôm nay; họ đang gặp khó khăn trong vấn đề
giáo dục đối với thế hệ trẻ. Vậy, phải làm cách nào để giúp cho những người
mang trên mình “trách nhiệm trồng người” có được một phương pháp và lòng yêu
mến trong lĩnh vực của mình để họ dấn thân cho việc giáo dục thế hệ trẻ?
Lối nhìn khách quan của
các nhà giáo dục hiện nay sẽ mở ra nhiều đường hướng cho việc đào tạo và giáo
dục người trẻ. Thật vậy, khi đề cập đến vấn đề này ta cũng cần nhìn đến việc “đặt nền móng” giúp cho trẻ phát triển cách bền vững. Đức Giáo Hoàng Phanxicô xem
các “nhà giáo dục” là mọi người trong cộng đoàn, phải có trách nhiệm đồng hành
với người trẻ và có cái nhìn bao quát:
Tất cả
cộng đoàn phải cảm thấy có trách nhiệm về việc đón nhận, động viên khích lệ và
thách đố người trẻ. Mọi người nên nhìn giới trẻ với sự hiểu biết, trân trọng và
thương yêu, và tránh việc thường xuyên phán xét họ, hay đòi hỏi họ phải hoàn
chỉnh trước tuổi.[18]
Có thể thấy trong Cựu
ước, người trẻ ít được quan tâm và coi trọng. Cho nên, cương vị của họ trong
cộng đồng cũng bị lu mờ. Bởi, hầu hết mọi sự đều do người cao niên dẫn dắt và
lãnh đạo dân, chẳng hạn như Abraham, Môsê, Giacóp… Nhưng đối với Thiên Chúa thì
Ngài có cái nhìn khác hẳn với loài người, chẳng hạn trong sách Sáng Thế khi đề
cập đến chuyện ông Giuse trong gia đình ông Giacóp; mặc
dù Giuse là người nhỏ nhất trong gia đình, “nhưng Thiên Chúa bày tỏ cho cậu ấy
những điều lớn lao trong các giấc mơ, và khi chỉ mới mười bảy tuổi, cậu ấy đã
trổi vượt hơn các anh mình trong những chuyện quan trọng”.[19]
Sách
Thủ Lãnh, cho thấy mạnh sự mẽ của người trẻ được thể hiện nơi ông Ghítôn, Chúa dùng ông để đánh đuổi quan Madian
(x. Tl 6, 13-14).
Thực sự, cái nhìn của Thiên Chúa về người trẻ vượt xa cái
nhìn của con người với con người. Sách Samuel đã đề cập đến việc Thiên Chúa ngỏ
lời với Samuel khi cậu còn là một đứa trẻ.[20] Nhờ lời khuyên của người lớn mà Samuel đã mở
lòng ra để nghe lời Thiên Chúa phán với mình. Và “Samuel đã trở thành một ngôn sứ lớn, người đã can thiệp tại những thời
điểm quan rất trọng trong lịch sử đất nước mình”.[21]
Thật vậy, cách
nhìn người của Thiên Chúa có phần trái ngược đời, vì những người có tuổi tác và
kinh nghiệm đầy mình thì lại không được chọn, nhưng một người ít tuổi non nớt
thì lại được chọn như vị Vua Đavít, khi mà ngôn sứ Samuel tìm kiếm vị vua tương
lại cho Ítrael.[22]
Đối với con người, khi
đánh giá người khác thì họ nhìn với vẻ bề ngoài, còn Thiên Chúa thì Ngài nhìn
thấy rõ tâm hồn của mỗi người. Bởi vậy, “tinh
anh của tuổi trẻ nằm trong tâm hồn, hơn là sức mạnh cơ bắp hay nơi ấn tượng
trao cho người khác”.[23]
Trong
Tân ước, Chúa Giêsu đã kể về một dụ ngôn “người
con trẻ tuổi hơn” muốn chia gia tài và bỏ nhà cha mình để trẩy đi phương
xa: “người con thứ thu góp tất cả rồi
trẩy đi phương xa. Ở đó anh ta sống phóng đãng, phung phí tài sản của mình”.[24] Có thể người con này đã nghĩ rằng, tôi đã
trưởng thành và có thể sống tự lập. Và anh đã sống theo cách suy nghĩ của cá
nhân, nhưng cách sống của anh đã hủy hoại con người của anh. Từ đây, anh gặp đã
gặp muôn vàn khó khăn; nhìn thấy nỗi khổ cay đắng, cô đơn và túng quẫn; anh hối hận và quyết định “đứng
lên đi về cùng cha” (Lc 15,20). Đây
là một sự thay đổi ngoạn mục của chàng thanh niên này, anh nhận ra lỗi lầm của
mình và quyết làm lại từ đầu. Anh giám quay trở về nhà cha mình, dù làm trâu
làm ngựa anh cũng bằng lòng. Đây được xem là mẫu người trẻ có đức khiêm tốn khi
nhìn nhận giới hạn của mình. Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã có cái nhìn thấu đáo về
người trẻ:
Trái tim người
trẻ thường sẵn sàng thay đổi, quay lại, đứng lên và rút bài học từ cuộc sống.
Ai mà lại không ủng hộ anh chàng này trong quyết tâm mới của anh cơ chứ? Nhưng
người anh trai thì mang một trái tim đã cằn cỗi; anh ta để cho mình bị thống
trị bởi sự tham lam, ích kỷ và ghen tị (x. Lc 15,28-30). Đức Giêsu khen ngợi
chàng trai trẻ tội lỗi quay về đường ngay nẻo chính, hơn là người anh tự cho
mình là trung thành song lại thiếu tình yêu và lòng thương xót.[25]
Thật vậy, khi sống ở
trần gian, Chúa Giêsu cũng là một người trẻ. Ngài là “Đấng luôn mãi trẻ trung, muốn trao cho chúng ta quả tim trẻ trung mãi
mãi”.[26] Đức Giáo Hoàng Phanxicô còn thêm “chúng ta cũng ghi nhớ rằng Đức
Giêsu không ủng hộ những người lớn xem thường hay khống chế người trẻ. Trái
lại, Người nhấn mạnh rằng ‘kẻ lớn nhất
trong anh em phải trở thành người nhỏ nhất’ (x.Lc 22,26). Đối với Đức
Giêsu, tuổi tác không tạo nên các đặc quyền, và sự kiện rằng người ta trẻ tuổi
không có nghĩa rằng họ có ít phẩm giá hơn”.[27] Nói theo tâm linh, thì cách nhìn người của Đức Giêsu thật là một
cách nhìn của “thiên hướng”, cách nhìn của trời cao. Theo Đức Giáo Hoàng
Phanxicô, dù là họ trẻ tuổi nhưng phẩm giá của họ cũng giống như các bậc cao
niên. Vì vậy, họ phải được tôn trọng, được yêu thương, được giúp đỡ mỗi khi gặp
thách đố trong cuộc sống. Thánh Phaolô dạy rằng: “Hãy coi các thanh niên như anh em, các thiếu nữ như chị em, với tấm lòng
hoàn toàn trong sạch” (1Tm 5,1). Trong thư gửi ông
Titô, thánh Phaolô nhắn nhủ rằng: “Anh
cũng hãy khuyên các thanh niên phải giữ chừng mực trong mọi sự” (Tt 2,6).
Việc chọn lựa cách sống của người trẻ hệ tại không nằm trong vấn đề tự quyết
của họ, vì để được hưởng ơn cứu độ, họ cần lắng nghe và làm theo lời dạy của
Đức Giêsu.
Trong Tin Mừng Máccô,
“chúng ta gặp thấy một anh chàng sau khi lắng nghe Đức Giêsu nói về các điều
răn, đã lên tiếng: Tất cả những điều ấy
tôi đã tuân giữ từ tuổi nhỏ (Mc10,20). Tác giả Thánh Vịnh cũng từng nói
điều tương tự: “Lạy Chúa, Chúa là hy vọng của con; con tin tưởng vào Chúa từ thời niên
thiếu… Từ tuổi thanh xuân, Chúa đã dạy bảo con, và con sẽ loan báo những kỳ
công Chúa đã làm” (Tv 71,5.17).[28] Việc sống tốt lành và tín thác vào lòng
thương xót của Thiên Chúa đối với người trẻ, sẽ không bao giờ là thừa đối với
họ; và cũng đừng bao giờ nghĩ rằng sống như thế sẽ uổng phí tuổi thanh xuân.
Đức Giáo Hoàng Phanxicô nhấn mạnh:
Chúng ta đừng
bao giờ ân hận vì đã sống tốt lành ở tuổi thanh xuân, đã mở lòng ra với Chúa,
và đã sống khác với thói đời. Những điều đó không làm tuổi xuân ta mất gì, thay
vào đó chúng kiện cường và làm tươi trẻ tuổi xuân chúng ta: “Tuổi xuân ngươi
mạnh mẽ tựa chim bằng” (Tv 103,5). Vì thế, Thánh Augustinô đã than thở: “Con
yêu Chúa quá muộn màng, lạy Chúa là vẻ đẹp thường hằng và mãi mãi tinh khôi!
Con đã yêu Chúa quá muộn màng ![29]
Vì vậy, mỗi người trẻ
cần suy nghĩ rằng, bản thân đã sống tốt những điều Chúa muốn chưa? Mình đã sống
và đã làm được gì cho Chúa và tha nhân chưa? Hay bản thân chỉ sống cho mình,
chỉ lo thu vén của cải vật chất và bám víu vào đó, mà không muốn chia sẻ cho
tha nhân. Vấn đề, người trẻ cần đặt cho mình “cái đích” để hướng cuộc đời đi
đến lý tưởng cao đẹp. Không như anh chàng giàu có trong Tin Mừng Máccô, anh đã
sống trung tín với Chúa trong tuổi thanh xuân, nhưng khi gặp Đức Giêsu: “Anh chỉ thiếu có một điều, là hãy đi bán
những gì anh có mà cho người nghèo, anh sẽ được một kho tàng trên trời. Rồi hãy
đến theo tôi” (Mc 10,21). Lúc này thái độ anh ta mới lộ rõ, “anh ta sa sầm nét mặt và buồn rầu bỏ đi, vì
anh ta có nhiều của cải” (Mc 10,22). Và rốt cuộc, anh “đã để cho những năm tháng trôi qua cướp mất các giấc mơ của mình; anh
ta thích bám víu vào của cải”.[30] Thật vậy, anh thanh niên trong Tin mừng Máccô là một người trai
trẻ đầy sức sống, anh thích khám phá những chân trời mới, thích tìm kiếm những
điều mới mẻ “nhưng thực sự tinh thần của
anh không được trẻ trung như thế, vì anh đã bị cột chặt vào của cải và những
tiện nghi. Anh nói rằng anh muốn điều gì đó, nhưng khi Đức Giêsu đề nghị anh
quảng đại chia sẻ tài sản của mình, thì anh nhận ra anh không thể buông bỏ mọi
thứ mà mình đang có”.[31] Vì bám víu vào của cải mà anh ta đã “đánh mất sự trẻ trung của mình”[32], đánh mất cơ hội khám phá “chân
trời mới”, khám phá cuộc sống hạnh phúc viên mãn.
Bởi vậy, Đức Giáo Hoàng
Phanxicô dạy rằng:
Người trẻ
không được an bài để mà ngã lòng; họ được mời gọi mơ những điều lớn lao, tìm
kiếm những chân trời xa rộng, hướng lên cao hơn, gánh vác thế giới này, đón
nhận những thách đố và cống hiến nhiều nhất có thể để xây dựng một cái gì đó
tốt đẹp hơn. Đó là lý do tại sao tôi thường xuyên khẩn khoản các bạn trẻ đừng
để mình bị tước mất niềm hy vọng; cha muốn nhắc lại với mỗi người trong các
con: Đừng để ai xem thường tuổi trẻ của con! (1Tm 4,12).[33]
Cái nhìn theo
biến chuyển thời cuộc
Tuổi trẻ không chỉ là một giai đoạn thời gian; nó là một dạng tâm thức.
Đó là lý do tại sao một cơ chế cổ truyền như Giáo Hội có thể kinh nghiệm sự đổi
mới và trở về tình trạng tươi trẻ tại những thời khắc khác nhau trong lịch sử
lâu đời của mình. Thật vậy, vào những giai đoạn kịch tính nhất trong lịch sử
của mình, Giáo Hội cảm thấy được gọi hết lòng trở về với tình yêu thuở ban đầu.[34]
Giáo
Hội trẻ trung khi Giáo Hội là chính mình, khi Giáo Hội luôn luôn đón nhận năng
lực từ Lời Chúa, Thánh Thể, từ sự hiện diện hằng ngày của Đức Kitô và từ sức
mạnh của Thánh Thần Đức Kitô trong đời sống chúng ta. Giáo Hội trẻ trung khi
Giáo hội cho thấy mình có khả năng không ngừng trở về nguồn.[35]
Điều
đó, Giáo Hội muốn giúp cho người trẻ nhìn nhận nét đặc biệt trong việc canh tân, mà không làm mất đi bản chất
nguyên tuyền của Giáo Hội. Một mặt Giáo Hội quan tâm đến việc canh
tân, mặt khác Giáo Hội thúc giục những người đã “hết thời tuổi trẻ”:
Phải tìm cách gần gũi với những tiếng nói và những mối quan tâm của người
trẻ. Việc sáp lại gần nhau sẽ tạo điều kiện cho Giáo Hội trở thành một nơi chốn
của đối thoại và trao chứng tá về tình huynh đệ quên mình. Chúng ta cần dành
nhiều chỗ hơn nữa cho tiếng nói của người trẻ được lắng nghe... tạo điều kiện để việc rao giảng Tin Mừng có thể chạm đến trái tim người
ta một cách thực sự, mạnh mẽ và sinh hoa trái.[36]
Dù đối với
nhiều người trẻ, Thiên Chúa, tôn giáo và Giáo Hội dường như là những từ ngữ
trống rỗng, thì họ vẫn nhạy cảm trước hình ảnh Đức Giêsu khi Người được giới
thiệu cho họ một cách lôi cuốn và hữu hiệu. Vì thế, Giáo Hội không nên quá loay
hoay với chính mình, mà thay vào đó, và trước hết, cần phải phản ảnh Đức Giêsu
Kitô. Điều này có nghĩa cần khiêm nhường nhìn nhận rằng một số điều phải được
thay đổi cách cụ thể, và để thay đổi như vậy thì Giáo Hội cần trân trọng cả tầm
nhìn lẫn những phê bình của người trẻ.[37]
Có khá
nhiều người trẻ, vì rất nhiều lý do, không hề kỳ vọng điều gì nơi Giáo hội, vì
họ chẳng thấy Giáo hội có ý nghĩa gì cho cuộc sống của họ. Một số ngay cả công
khai yêu cầu rằng hãy để mặc họ, vì họ thấy sự hiện diện của Giáo hội như một
cái gì phiền toái, thậm chí gây dị ứng.[38]
Vậy tại sao lại có
nhiều người trẻ rơi vào tình trạng như thế? Phải chăng, Giáo Hội can thiệp quá
sâu vào đời sống riêng tư của người trẻ, cho nên họ cảm thấy mất tự do? Điều
này có thể có những nguyên nhân xuất phát từ một số cách sống và cách làm việc
nơi một số mục tử trong hàng giáo sĩ đã khiến cho con chiên của mình rời xa
Chúa.
Không thể phủ nhận, Giáo hội có những gương mù. Vì vậy, Giáo hội cần phải canh thân, và
can đảm đón nhận sự
chỉ trích của người. Những
người trẻ mong muốn “một Giáo Hội biết
lắng nghe hơn, biết làm nhiều hơn là duy chỉ lên án thế giới. Họ không muốn
nhìn thấy một Giáo Hội thinh lặng và sợ lên tiếng, nhưng cũng không phải là một
Giáo Hội chỉ chăm chăm vật lộn với hai hay ba vấn đề”.[39] Hơn lúc nào hết, Giáo Hội cần hành động để
lấy lại hình ảnh “thuở ban đầu” mà Đức Giêsu đã truyền lại cho các môn đệ: “Anh em hãy nên hoàn thiện, như Cha anh em
trên trời là Đấng hoàn thiện”(Mt 5,48).
Vấn đề sống lương tâm
luân lý theo tinh thần Kitô giáo của người trẻ Công giáo Việt Nam hôm nay như
đang giải một bài toán khó, bởi các bất cập, khó khăn và thử thách của xã hội
đưa lại, khiến cho người trẻ phải đối diện với nó. Cụ thể, những khó khăn này
xuất phát từ gia đình, nhà trường và xã hội. Để giải quyết những vấn đề nan
giải trong đời sống lương tâm luân lý của người trẻ, mọi người trong cộng đồng
cùng chung tay, góp sức, đồng hành, và nâng đỡ người trẻ trong mọi hoàn cảnh và
môi trường sống.
Việc đào tạo hay huấn
luyện lương tâm luân lý cho người trẻ đòi hỏi một quá trình lâu dài và thường
xuyên, và phải được bắt đầu từ trong gia đình, vì Lương tâm luân lý đối với
người trẻ phải được rèn luyện từ nhỏ dưới sự hướng dẫn của cha mẹ. Một khi
lương tâm của người trẻ được rèn luyện tốt thì họ sẽ phán đoán ngay thẳng, chân
thật và đúng đắn.
[1] ĐGH Phanxicô, Christus Vivit, số 17.
[2] X. Jean-Louis Bruguès, Từ Điển Luân Lý Công Giáo, cuốn thượng,
1991, tr. 398.
[3] Xc. Thesodule Rey-Mermet, Một Lối Nhìn Mới Về Luân Lý, dg: Lm.
Nguyễn Đức Thông tr 9.
[4] Xc. Ibid.
[5] Đức Giáo Hoàng Phaolô VI, Populorum
Progressio, số 15.
[6] ĐGH Phanxicô, Christus Vivit, số 93.
[7] Xc. Théodule Rey-Mermet, Một Lối Nhìn Mới Về Luân Lý, tr 10.
[8] Théodule Rey-Mermet, Một Lối Nhìn Mới Về Luân Lý, tr 11.
[9] Ibid, tr 11.
[10] Ibid, tr 11.
[11] Ibid, tr 10.
[12] Phạm Đình Ngọc, Trò Chuyện Với Các Bạn Trẻ Công Giáo,
Nhà xuất bản Hồng Đức 2019, tr. 131.
[13] Phạm Đình Ngọc, Trò Chuyện Với Các Bạn Trẻ Công Giáo, tr.
131.
[14] Ibid, tr.132.
[15] Rm 7,19.
[16] ĐGH Phanxicô, Christus Vivit, số 16.
[17] Ibid.
[18] ĐGH Phanxicô, Christus Vivit, số 243.
[19] ĐGH Phanxicô, Christus
Vivit, số 6 (x. St 37-47).
[20] 1Sm 3,9-10.
[21] ĐGH Phanxicô, Christus
Vivit, số 8.
[22] Xc. 1Sm 16,6-13.
[23] ĐGH Phanxicô, Christus
Vivit, số 9.
[24] Lc 15,13.
[25] ĐGH Phanxicô, Christus
Vivit, số 12.
[26] Ibid. số 13.
[27] Ibid, số 14.
[28] ĐGH Phanxicô, Christus
Vivit, số 17.
[29] Ibid, số 17.
[30] ĐGH Phanxicô, Christus
Vivit, số 17.
[31] Ibid, số 18.
[32] Ibid, số 18.
[33] ĐGH Phanxicô, Christus Vivit, số 15.
[34] ĐGH Phanxicô, Christus
Vivit, số 34.
[35] Ibid, số 35.
[36] Ibid., số 38.
[37] ĐGH Phanxicô, Christus
Vivit, số 39.
[38] Ibid, số 40.
[39] ĐGH Phanxicô, Christus
Vivit, số 41.
Đăng nhận xét